MOSFET: Vì sao cổng cách điện vẫn bật được dòng điện?
Cổng MOSFET không cần cấp electron cho kênh. Điện trường qua lớp oxide tạo kênh electron ngay trong silicon. Thử hai điện áp để thấy khi nào có kênh, khi nào có dòng và vì sao dòng vẫn chạy lúc đầu kênh sát máng bị thắt.
How Things WorkCơ chế của những điều quen thuộc
01 · Bản cắt
Hai điện áp, hai việc
Đặt cực máng cao hơn cực nguồn 2,4 V. Cực máng đã có thể hút electron về phía mình, nhưng dòng trong hình vẫn bằng 0. Nhìn lên cổng: nó chỉ cao hơn nguồn 0,4 V, chưa đủ để tạo kênh trong mô hình. Điện áp ở máng và điện áp ở cổng làm hai việc khác nhau.
Trong bài máy quang khắc EUV, ta dừng ở lúc một mẫu được ghi lên lớp cản quang. Lần này ta nhìn vào một linh kiện: MOSFET kênh n, gọi tắt là NMOS. Dưới cổng G và lớp oxide cách điện là nền silicon loại p. Hai vùng pha tạp loại n ở hai đầu là cực nguồn S (source) và cực máng D (drain); phần thân được nối với S.
Lấy S làm mốc: VGS là điện áp cổng so với nguồn, còn VDS là điện áp máng so với nguồn. Đọc bản cắt theo hai hướng: từ cổng xuống mặt silicon để tìm kênh, rồi dọc mặt silicon từ S đến D để tìm dòng.
02 · Cổng và oxide
Oxide chặn dòng dẫn, nhưng điện trường vẫn đi qua
Khi tăng điện áp cổng theo chiều dương, điện trường qua oxide đẩy lỗ trống ra xa mặt silicon. Lớp gần mặt nghèo hạt tải di động, để lộ các ion pha tạp âm cố định: đó là vùng nghèo. Vùng nghèo chưa phải kênh dẫn. Tăng điện áp thêm, electron tập trung ngay dưới oxide đến mức bề mặt chuyển sang dẫn kiểu n dù nền bên dưới vẫn là loại p. Lớp electron di động ấy là lớp nghịch đảo. [S1]
Electron của dòng máng đi vào kênh từ S, không xuyên qua oxide từ cổng. Khi điện áp đã ổn định, dòng dẫn qua cổng gần như bằng 0 (IG ≈ 0); mô hình lý tưởng bỏ qua dòng rò. Khi đổi điện áp, mạch lái vẫn phải nạp hoặc xả điện tích ở cổng, giống như với một tụ điện. Vì vậy có thể có dòng ở dây nối cổng trong lúc chuyển trạng thái, dù oxide không tạo đường dẫn cho electron vào kênh. [S1] [S2]
03 · Kênh electron
Có kênh chưa chắc có dòng
Đặt VGS = 2,0 V, cao hơn ngưỡng 0,8 V của bài, nhưng để VDS = 0 V. Lớp electron nối từ S đến D đã có. Hai đầu cùng điện thế nên không có dòng thuần dọc kênh. Số 0 này khác số 0 lúc đầu: lần này có kênh nhưng không có chênh áp kéo dòng.
Giữ nguyên cổng và nâng VDS lên 0,5 V. Electron trôi từ S sang D; dòng điện quy ước ID có chiều ngược lại, từ D về S. Gần D, điện thế trong kênh cao hơn nên chênh áp giữa cổng và kênh nhỏ đi. Điện tích nghịch đảo thưa dần về phía D, dù điện áp cổng không đổi. Khi VDS còn nhỏ, dòng tăng gần tỷ lệ với nó; đó là đầu vùng tuyến tính, còn gọi là vùng triode. [S2]
04 · Bão hòa
Kênh thắt sát máng vẫn không làm hở mạch
Giữ VGS = 2,0 V và tăng tiếp điện áp máng. Đến VDS = 2,0 − 0,8 = 1,2 V, điện tích nghịch đảo ở đầu kênh sát D tiến về 0 trong mô hình. Đó là điểm kênh bắt đầu thắt (pinch-off). Phần còn lại của kênh vẫn đưa electron tới vùng thắt, nơi điện trường kéo chúng vào máng. Bão hòa không phải ngắt kênh theo nghĩa hở mạch; dòng vẫn chạy. [S2]
Vạch đứt trên đồ thị ID–VDS đánh dấu nơi đường cong chuyển sang đoạn ngang. Ở cùng điện áp cổng, tăng VDS từ 1,2 lên 2,4 V vẫn cho 0,288 mA trong mô hình này. Nếu đổi điện áp cổng, cả mức dòng bão hòa lẫn điện áp máng tại đó đều đổi. Xem phép tính.
05 · Giới hạn
Dải màu biểu diễn điện tích, không phải độ dày
Dải ngay dưới oxide biểu diễn độ lớn điện tích nghịch đảo trên một đơn vị diện tích, chia cho điện dung oxide trên một đơn vị diện tích. Dải hẹp đi nghĩa là ít điện tích nghịch đảo hơn, không phải silicon hay oxide mỏng đi. Hình không cho biết kích thước hay vị trí chính xác của vùng thắt kênh. Đây là sơ đồ của NMOS kênh dài lý tưởng, không phải lát cắt theo tỷ lệ của transistor sản xuất.
Mỗi điểm trên đồ thị ứng với một cặp điện áp không đổi. Một lượt quét chỉ cho ta đọc liên tiếp các điểm DC đó. Nó không tính điện tích cổng đang nạp nhanh đến đâu hay dòng thay đổi thế nào ngay sau khi đóng cắt. Đoạn ngang cũng là kết quả của giả thiết lý tưởng; chẳng hạn, điều biến chiều dài kênh có thể làm dòng thực tiếp tục tăng sau khi vào bão hòa. [S3]
Sau bài đọc
Giữ một điện áp, đổi điện áp còn lại
Mở tự thử để đưa chính bản cắt xuống cạnh bảng điều khiển. Trước khi quét, dùng hai thanh trượt hoặc các cấu hình mẫu để so sánh các điểm tĩnh.
- Cùng dòng bằng 0, khác lý do. So cặp 0,4 V ở cổng, 2,4 V ở máng với cặp 2,0 V ở cổng, 0 V ở máng. Đừng chỉ đọc ô dòng: nhìn xem dưới oxide đã có kênh chưa.
- Cùng điện áp cổng, khác vùng làm việc. Giữ cổng ở 2,0 V. Đổi điện áp máng từ 0,5 V lên 2,4 V: đọc điểm làm việc trên đồ thị rồi nhìn đầu kênh sát máng. Dòng tăng từ 0,190 lên 0,288 mA, nhưng phần tăng đã dừng từ 1,2 V.
- Tìm điểm bắt đầu thắt. Giữ cổng ở 2,0 V, đặt máng ở 2,4 V rồi bấm Chạy. Lượt quét đi từ 0 V đến mức máng đã chọn trong 4 giây trình diễn. Dùng Dừng và Từng bước (0,25 giây mỗi bước) để đối chiếu đầu kênh sát D với điểm trên đường đặc tính. Bốn giây là thời gian xem, không phải thời gian đáp ứng của MOSFET.
Chỉnh một thanh trượt hoặc chọn cấu hình mẫu sẽ hủy lượt quét và cho thấy ngay điểm tĩnh mới. Đặt lại đưa hình về cấu hình chưa có kênh.
Nếu nút vẫn khóa, hãy đọc bảng đối chiếu và phép tính.
VDS 2,4 V · ID 0,000 mA
Dừng, rời tab hoặc quay lại bài đọc đều giữ nguyên trạng thái của mô hình.
Bốn điểm làm việc đọc không cần JavaScript
Trên hình tĩnh, tìm lớp oxide ngăn cổng với silicon và hai cực S, D ở hai đầu. Hai hàng đầu đều cho dòng bằng 0. Hai hàng cuối giữ nguyên điện áp cổng nhưng cho thấy hai đoạn khác nhau của cùng một đường đặc tính.
| Cấu hình | VGS | VDS | ID |
|---|---|---|---|
| Chưa có kênh | 0,4 V | 2,4 V | 0 mA |
| Có kênh, chưa có dòng | 2,0 V | 0 V | 0 mA |
| Có dòng, chưa bão hòa | 2,0 V | 0,5 V | 0,190 mA |
| Bão hòa | 2,0 V | 2,4 V | 0,288 mA |
Ở ba hàng có cùng điện áp cổng 2,0 V, ranh giới bão hòa nằm tại VDS = 1,2 V. Điểm 2,4 V đã ở trên đoạn ngang, không phải nơi đoạn ngang bắt đầu.
Nguồn và phép tính
Tài liệu tham khảo
- [S1] MIT OpenCourseWare, MOS Capacitors I: điện tích ở hai phía oxide, vùng nghèo và lớp nghịch đảo.
- [S2] MIT OpenCourseWare, The Gradual Channel Approximation for the MOSFET (PDF): dòng trôi, điện tích dọc kênh và ba vùng làm việc.
- [S3] MIT OpenCourseWare, MOSFETs II; Large Signal Models: bão hòa và điều biến chiều dài kênh.
- [S4] MIT OpenCourseWare, MOSFET Drain Current Modeling (PDF): dạng phương trình đơn giản hóa ở trang 2.
Tự tính lại dòng máng
Bài dùng gần đúng kênh biến thiên chậm trong nghịch đảo mạnh và giữ ngưỡng VT = 0,8 V cố định. Đặt a = max(0, VGS − VT) là phần điện áp vượt ngưỡng. Với VDS không âm, lấy v là số nhỏ hơn giữa VDS và a. Khi đó ID = βv(a − v/2), với β = μnCoxW/L = 0,4 mA/V². [S4]
Khi a = 0 thì không có kênh dẫn trong mô hình; khi a > 0 nhưng máng ở 0 V thì v vẫn bằng 0. Với cổng 2,0 V thì a = 1,2 V: ở máng 0,5 V, phép nhân là 0,4 × 0,5 × (1,2 − 0,25) = 0,190 mA. Từ 1,2 V trở lên, v giữ ở 1,2 V và dòng là 0,4 × 1,2²/2 = 0,288 mA. Hai đoạn gặp nhau ngay tại 1,2 V, không có bước nhảy của dòng.