Chương 4 — Tiết lớp chín
Sáng thứ Hai, cổng trường mở lúc 6:45.
Hoàng đứng ở hàng nhốn nháo trước cổng sắt, ba lô trên vai, cùng hai mươi mấy đứa học sinh đang chờ bảo vệ kéo then. Mùi phở từ xe đẩy góc đường phả sang. Tiếng còi xe máy từ ngoài đường lớn. Một đứa con gái đứng cạnh anh đang ăn bánh mì cầm tay, nước sốt nhỏ xuống nền gạch thành cái vệt đỏ nhỏ.
Trường cấp 2–3 Bình Thạnh — anh học ở đây từ lớp 6. Hoặc đúng hơn: đứa bé trong cơ thể này học ở đây từ lớp 6. Hoàng thì chỉ vừa quay lại sau ba ngày biến mất.
Cổng mở.
Đám học sinh dồn vào. Hoàng bước theo dòng, đi qua sân xi măng, lên cầu thang gạch, vào dãy phòng tầng hai. Phòng 9A3 — cửa gỗ xanh bong sơn, bảng đen còn sót phấn từ tiết cuối thứ Sáu. Anh vào ngồi chỗ quen — dãy thứ ba từ cửa, bàn thứ hai, cạnh cửa sổ nhìn xuống sân.
Tám giờ kém mười lăm. Còn một tiết Ngữ văn trước khi đến Tin học.
Hoàng mở sách ra. Ngồi đọc theo cách người biết mình sẽ không học được gì mới từ trang đó nhưng vẫn phải ngồi đó cho đến khi trống reo.
Tiết Tin học là tiết ba — sau giờ ra chơi thứ nhất.
Phòng máy tính nằm tầng một, cuối dãy. Cửa sắt sơn xám, bên trong mười hai cái máy tính xếp thành hai hàng dọc, màn hình CRT đặt trên bàn gỗ ép. Máy lạnh chạy nhưng không đều — góc trong mát, góc ngoài còn hơi ẩm. Mùi nhựa nóng và phấn viết bảng lẫn nhau.
Thầy Hùng đứng trước bảng, cầm phấn, vừa nói vừa viết:
“Hôm nay chúng ta bắt đầu phần ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản. HTML — Hyper Text Markup Language.”
Thầy gạch dưới từng chữ. Bảng ghi:
<html>
<head><title>Trang web của tôi</title></head>
<body>
<h1>Xin chào!</h1>
<p>Đây là đoạn văn bản đầu tiên.</p>
</body>
</html>
“Các em nhìn lên đây. Thẻ mở và thẻ đóng — phải có cặp. Không có thẻ đóng là lỗi.”
Hoàng nhìn cái đoạn code trên bảng.
Năm 2026, HTML5 đang ở phiên bản dự thảo chuẩn mới, nhưng cái cấu trúc cơ bản này không thay đổi — nó đã không thay đổi từ 1993. Bốn mươi phút tiếp theo thầy Hùng sẽ giải thích thẻ heading, thẻ paragraph, thẻ image. Bài tập cuối tiết là tạo trang web một cột giới thiệu bản thân.
Hoàng cúi xuống mở máy tính trước mặt. Màn hình khởi động lên Windows XP.
Thầy Hùng gõ tiếp lên bảng: <a href="...">Đây là liên kết</a> — rồi quay lại lớp, hỏi: “Em nào biết href là viết tắt của chữ gì không?”
Không ai giơ tay.
Hoàng nhìn xuống bàn phím.
Hypertext Reference. Ai cũng có thể tra Google trong ba giây. Nhưng mình không phải người duy nhất biết điều đó, và không cần là người đầu tiên trả lời.
Anh không giơ tay.
Thầy Hùng giải thích: “Href là Hypertext Reference — tức là địa chỉ mà liên kết đó trỏ tới. Bây giờ các em mở Notepad lên, chép đoạn code trên bảng vào, lưu thành tên file có đuôi .html, rồi mở bằng Internet Explorer.”
Tiếng gõ phím bắt đầu — không đều, không đồng nhất. Đứa gõ nhanh, đứa gõ sai rồi xoá, đứa đang nhìn sang màn hình bạn bên cạnh.
Hoàng mở Notepad. Gõ đoạn code theo — không nhìn bảng, tay tự chạy. Xong trong khoảng thời gian thầy Hùng vừa giải thích xong câu về đuôi file. Lưu file. Mở Internet Explorer.
Trang web hiện ra: nền trắng, dòng chữ Xin chào! kiểu h1, phía dưới là đoạn văn bản nhỏ hơn.
⚙ HỆ THỐNG KIẾN QUỐC
─────────────────────
TRÍ LỰC +1
Ghi nhận: hoàn thành bài thực hành trước khi thầy giáo
hoàn thành câu hướng dẫn.
Lưu ý: không nên lặp lại quá 3 lần/buổi học.
─────────────────────
Hoàng đọc dòng lưu ý đó. Hệ thống đang nhắc anh điều anh đã biết: thể hiện quá nhiều thì lộ.
Anh mở tab mới trong Notepad. Bắt đầu gõ thêm — thêm thẻ <table> vào trang web bài tập, tạo một cái bảng đơn giản ba cột. Không phải vì bài tập yêu cầu. Vì ngồi không thì tay tự làm việc.
Đứa ngồi cạnh anh — Tuấn, người hay nhìn nhờ bài — đang vật lộn với phần mở file. Màn hình hiện lên hộp thoại Chọn chương trình để mở file vì hệ thống không biết mở .html bằng gì.
Tuấn quay sang nhìn màn hình của Hoàng.
Hoàng thu nhỏ cửa sổ Notepad lại, cho màn hình trông giống như mình cũng đang làm bài tập bình thường.
Không phải vì không muốn giúp. Vì thói quen.
Giờ ra chơi thứ nhất — 15 phút.
Học sinh đổ ra hành lang. Căng tin tầng một bán bánh tráng trộn và nước suối — hàng dài từ cầu thang xuống tới cửa căng tin, tiếng gọi tên nhau ầm ĩ. Mùi xà phòng từ nhà vệ sinh cuối hành lang dội ra.
Hoàng đứng dựa vào lan can tầng hai, nhìn xuống sân.
Sân trường lát gạch đỏ — vài chỗ gạch nứt, xi măng lấp sơ. Dãy bóng rổ bên trái không có bóng, chỉ có nhóm con trai đứng tán chuyện dưới gốc cây sao già. Bên phải là khu vực bàn đá — bốn cái bàn xi măng đặt dưới mái che tôn — thường là chỗ mấy đứa lớp 10, 11 ngồi.
Nhưng hôm nay một trong bốn cái bàn đó có người lớp 9.
Hoàng nhìn xuống.
Khoa đang đứng — không ngồi, đứng — ở đầu bàn đá, tay cầm cái hộp đựng domino màu đỏ, đang nói gì đó với ba đứa con trai ngồi xung quanh. Một đứa gật đầu. Một đứa lắc. Đứa còn lại cười rồi gật.
Hoàng nhìn kỹ hơn.
Khoa mặc áo thun xanh dương in logo game Võ Lâm Truyền Kỳ — cái áo anh hay mặc thứ Hai, Hoàng nhớ điều đó từ ký ức của đứa trẻ trong cơ thể này. Tóc Khoa để xoã về phía trước kiểu mà hồi 2014 gọi là emo, nhưng thực ra không emo tí nào vì cái miệng Khoa đang nói thứ gì đó khiến cả ba đứa kia cười ồ lên.
Khoa đặt hộp domino xuống bàn. Mở ra. Lấy ra một tờ giấy học trò gấp tư, mở ra, chỉ vào thứ gì đó viết trên đó. Đứa ngồi đối diện cúi xuống nhìn, gật đầu, móc ví lấy tiền.
Năm mươi ngàn. Hoặc một trăm.
Hoàng không thấy rõ mệnh giá tờ tiền từ tầng hai, nhưng anh biết Khoa đang thu tiền cược. Không phải cờ bạc theo nghĩa nghiêm trọng — chỉ là cái trò học sinh: cá cược bida sau giờ học, domino giờ ra chơi, đề đóng từng tuần. Khoa làm cái này từ lớp 7 theo ký ức của đứa trẻ này. Không phải vì nghèo hay thiếu tiền — nhà Khoa không thiếu tiền, ba làm kế toán cho công ty xuất nhập khẩu. Khoa làm vì thích. Vì cái cảm giác mọi người xung quanh mình đang tham gia vào thứ gì đó mà mình tổ chức.
Đó là điều Hoàng nhận ra lần đầu — không phải hôm nay, mà là bây giờ, đứng trên tầng hai nhìn xuống với con mắt của người 27 tuổi.
Khoa không thu tiền vì cần tiền. Khoa thu tiền vì đó là cách anh ta tồn tại trong không gian xã hội này — người tổ chức, người kết nối, người làm cho thứ gì đó xảy ra.
Một đứa khác đi qua bàn đá, nhìn vào, Khoa vẫy tay gọi. Đứa kia dừng lại — do dự một giây — rồi bước vào. Khoa đang mở rộng nhóm, không cần ép, chỉ cần gọi.
Trong góc tầm nhìn của Hoàng, một dòng chữ nhỏ xuất hiện:
◈ MINH KHOA — QUAN SÁT HIỆN TẠI
Kỹ năng xã giao: hoạt động cao
Hành vi: mở rộng mạng lưới, tạo tình huống có giá trị
Tiềm năng hợp tác: CAO
Ghi chú: dữ liệu từ quan sát trực tiếp của người dùng
— không phải đánh giá độc lập của hệ thống.
Hoàng đọc dòng ghi chú cuối cùng đó một lần nữa.
Dữ liệu từ quan sát trực tiếp của người dùng — không phải đánh giá độc lập.
Hệ thống không biết Khoa là ai. Hệ thống chỉ đang hiển thị lại những gì Hoàng đang nghĩ về Khoa — đặt vào khuôn chữ và số để trông có vẻ chính xác. Đó là điều anh đã nghi ngờ từ ngày đầu, và bây giờ nhìn cái dòng ghi chú đó anh biết mình đã nghi đúng.
Hệ thống là tấm gương. Không phải đèn soi.
Anh nhìn xuống Khoa lần nữa.
Lúc này Khoa đang đứng thẳng, cất hộp domino vào ba lô, vỗ vai đứa vừa đến, nói thêm câu gì đó. Đứa kia cười. Khoa cũng cười — cái cười rộng, không tính toán.
Mình không có cái đó. Không phải không biết cách cười — mà không có cái khả năng làm người khác muốn bước vào vòng tròn của mình chỉ bằng một cái vẫy tay.
Hoàng nhìn bàn tay mình đặt trên lan can. Bàn tay 14 tuổi, ngón tay gầy.
Mình có kỹ thuật. Mình có kế hoạch. Mình có 28 năm kiến thức mà không ai trong sân trường này có. Nhưng mình không có thứ Khoa đang làm ở cái bàn đá đó.
Trống reo.
Tiết tiếp theo là Toán — đại số, phương trình bậc hai.
Hoàng ngồi xuống, mở vở. Thầy Minh bước vào, đặt giáo án lên bàn, quay lên bảng viết đề bài. Tiếng phấn cọ vào bảng — tiếng đó Hoàng đã không nghe suốt mười mấy năm, và bây giờ nghe lại nó có cái gì đó vừa quen vừa lạ, như mùi nhà cũ khi quay về sau một chuyến đi dài.
Khoa về chỗ ngồi — bàn thứ tư, dãy giữa, cách Hoàng hai bàn chéo nhau. Khoa mở vở, nhưng không cầm bút — đang nhìn ra cửa sổ theo cái cách học sinh nhìn ra cửa sổ khi đầu đang ở chỗ khác.
Thầy Minh gọi: “Khoa — lên giải câu a.”
Khoa đứng dậy, đi lên, cầm phấn — chần chừ một giây — rồi bắt đầu viết. Sai bước khai triển đầu tiên. Thầy nhìn, không nói gì cho đến khi Khoa viết xong.
“Sai chỗ nào?”
Khoa nhìn lại bảng. Nhìn từ trái sang phải, chậm.
“Dấu.”
“Dấu chỗ nào?”
“Chỗ này.” Khoa chỉ vào dòng giữa. “Em chuyển vế sai dấu.”
“Sửa lại.”
Khoa sửa. Lần này đúng. Thầy gật đầu cho về chỗ.
Hoàng quan sát cái màn đó từ đầu đến cuối. Không phải vì bài Toán — mà vì Khoa vừa làm điều anh thấy ít học sinh làm: đứng trước lớp, sai, nhận ra mình sai, sửa — không xin lỗi dài dòng, không bối rối. Khoa không để cái sai đó làm mình nhỏ lại.
Tự ái cao — đúng như anh nhớ từ ký ức của đứa trẻ này. Nhưng không phải tự ái cần được dỗ dành. Tự ái theo kiểu: tôi biết mình sai và tôi tự sửa, không cần ai chỉ cho.
Giờ ra chơi thứ hai — 15 phút trước khi vào tiết cuối.
Lớp xao động. Nửa đổ ra ngoài, nửa còn lại ngồi ăn vặt hoặc nói chuyện. Hoàng ngồi yên, mở vở nháp ra, viết tiếp danh sách đang dở từ sáng — không phải bài tập, là kế hoạch tuần này. Chữ nhỏ, đặc, không ai đứng cách một mét có thể đọc được.
Anh đang tính thời gian: demo Access còn thiếu phần giao diện nhập liệu và báo cáo tuần. Tối qua anh làm được phần form cơ bản nhưng báo cáo chưa xong. Thứ Tư này có thể ghé trung tâm gia sư chú Hải — nhưng cần có demo hoàn chỉnh trước, không đến với file dở.
Hai ngày. Thứ Hai và thứ Ba tối. Đủ không?
Đủ nếu không mất thêm thời gian vào thứ không cần thiết.
“Mày làm gì vậy?”
Hoàng ngước lên.
Khoa đứng cạnh bàn, tay cầm gói xúc xích que — loại bán ở căng tin bảy ngàn một gói — và đang nhìn xuống trang vở nháp.
Hoàng đặt tay lên trang giấy.
“Viết nhật ký.”
Khoa nhìn tay Hoàng đang che trang giấy. Cười.
“Nhật ký mà viết chữ bé như kiến vậy?”
“Tao cận.”
“Mày không đeo kính.”
Hoàng nhìn Khoa một giây. Khoa không có biểu cảm hỏi thêm — chỉ là nói thật, quan sát thật, theo cái cách người không cần che đậy mình đang để ý.
“Thì tao không đeo,” Hoàng nói. “Cần gì.”
Khoa nhún vai, ngồi xuống ghế trống cạnh đó — ghế của đứa bạn vắng hôm nay — mở gói xúc xích ra. Đưa một que sang.
Hoàng nhìn cái que xúc xích đó.
“Cảm ơn.”
“Mày nghỉ mấy ngày có chuyện gì không? Nghe bảo ốm.”
“Bình thường. Sốt nhẹ.”
Khoa cắn xúc xích, nhai, nhìn ra cửa sổ. Không hỏi thêm. Đó cũng là cái thứ Hoàng nhớ ở Khoa từ ký ức trước — Khoa hỏi thật, không hỏi xã giao, và khi câu trả lời ngắn thì anh ta không đào thêm.
“Tao hỏi mày chuyện khác được không,” Hoàng nói.
Khoa quay lại.
“Mày hay thu tiền cược. Một buổi được bao nhiêu?”
“Tùy.” Khoa nhìn anh. “Hôm nay được năm chục. Hôm bình thường hai, ba chục. Sao mày hỏi?”
“Không,” Hoàng nói. “Tò mò thôi.”
Khoa nhìn anh thêm một giây — cái nhìn đánh giá nhanh, không biểu cảm — rồi quay đi, nhìn ra hành lang. Ngoài đó nhóm con trai đang đá bóng bằng cái lon nước ngọt bẹp.
“Mày muốn vào chơi không?” Khoa hỏi, không quay lại.
“Chơi cái gì?”
“Không biết. Cái gì đó.” Khoa đứng dậy, vo gói xúc xích bỏ vào túi áo. “Tao thấy mày hay ngồi một mình. Không khoẻ lắm đâu.”
Hoàng nhìn cái lưng áo thun Võ Lâm Truyền Kỳ của Khoa đang đi ra cửa.
Anh ta không biết mình vừa nói câu gì. Hoặc biết và không quan tâm.
Cả hai cũng có thể đúng.
Tiết cuối là Vật lý.
Hoàng ngồi làm bài kiểm tra 15 phút — quang học, tia phản xạ. Anh viết xong trong bảy phút, lật bài úp xuống, ngồi nhìn lên trần. Không phải ngủ gật — ngồi nghĩ.
Thứ Tư đến trung tâm chú Hải. Phải có demo xong trước thứ Ba tối. Tối nay làm tiếp phần báo cáo — ít nhất form xem lịch tuần. Thứ Ba chiều, nếu xong form, chạy thử toàn bộ và chụp màn hình.
Vấn đề: chú Hải có thể không trả tiền ngay — có thể dùng thử trước. Nếu dùng thử thì tiền về sau tối thiểu một tuần. Còn 28 ngày, trừ 7 ngày thử là 21 ngày chờ tiền. Vẫn ổn — nếu chú Hải đồng ý dùng.
Nếu không đồng ý thì plan B. Danh sách thứ Tư.
Mắt anh nhìn lên trần, nhưng trong góc tầm nhìn cái dòng chữ Hệ thống vẫn ở đó, không thay đổi từ sáng đến giờ:
⬛ KHAI KHOA BẢNG [1/5] ⏱ HẠN CHÓT: 27 ngày
27 ngày. Qua thêm một ngày rồi.
Hoàng nhìn lại tờ bài kiểm tra.
Phía trên góc bài có tên mình: Nguyễn Minh Hoàng — 9A3. Chữ viết của đứa trẻ 14 tuổi — không xấu, không đẹp, tròn trịa theo kiểu người chưa quen cầm bút lâu.
Bàn tay này viết khác bàn tay mình.
Anh gập bài lại, xếp nằm yên trên bàn.
Tan học. Ba giờ mười lăm.
Học sinh đổ ra cổng. Tiếng guốc và giày trên cầu thang gạch — cái âm thanh đặc thù của hàng chục đứa cùng đổ xuống một lúc. Nắng chiều dịu hơn buổi sáng nhưng vẫn còn nóng — kiểu nóng ẩm vương lại sau ngày dài.
Hoàng vừa ra đến cổng thì nghe tiếng Khoa từ phía sau:
“Khoan.”
Anh dừng lại. Khoa chạy tới, ba lô đeo một vai.
“Mày về hướng nào?”
“Hẻm Bình Thạnh. Gần chợ Bà Chiểu.”
“Tao về hướng đó luôn. Đi chung không.”
Không phải hỏi — câu đó không có dấu hỏi trong giọng Khoa, chỉ là thông báo rằng họ sẽ cùng đi. Hoàng nhìn Khoa một giây rồi gật đầu.
Hai đứa bước ra khỏi cổng trường.
Đường Nơ Trang Long buổi chiều đông hơn buổi sáng — xe cộ xen nhau, vài ba xe đạp học sinh đan giữa xe máy. Mùi khói xe và mùi nước mía từ cái xe góc trường vẫn còn đó. Tiếng còi ô tô phía sau.
Khoa vừa đi vừa móc điện thoại ra — Nokia cảm ứng cũ, màn hình nứt góc — gõ gì đó. Hoàng đi cạnh, không hỏi.
Sau ba mươi giây, Khoa bỏ điện thoại vào túi quần.
“Tao vừa nhắn cả bọn,” Khoa nói. “Tuần sau có đợt nạp thẻ game. Tụi nó hay mua riêng lẻ, mỗi đứa một trăm, mà thẻ lẻ phí hơn thẻ gộp.”
“Thẻ gộp là sao?”
“Là mua gói năm trăm thì được tính rẻ hơn. Nếu năm đứa góp mỗi đứa một trăm mua chung một thẻ năm trăm thì tiết kiệm hơn mỗi đứa mua lẻ.” Khoa nói theo cái cách người giải thích thứ mình nghĩ đã hiển nhiên. “Tao đứng ra gom, chia lại card, thu thêm năm ngàn mỗi đứa công quản lý.”
Hoàng nhìn Khoa.
“Năm đứa. Năm nhân năm ngàn là hai mươi lăm ngàn một lần gom.”
“Ừ.” Khoa nhún vai. “Ít thôi. Nhưng dễ.”
Dễ. Hoàng nghe chữ đó và hiểu cái Khoa đang mô tả không phải là lợi nhuận — là quy trình. Khoa đang xây một quy trình đơn giản mà mọi người trong đó đều có lợi, và anh ta đứng ở giữa thu một khoản nhỏ vì đã tổ chức nó. Không cần kỹ năng kỹ thuật, không cần vốn, không cần gì ngoài cái khả năng nhìn ra thứ người khác không để ý và làm cho nó xảy ra.
Trong góc tầm nhìn:
◈ MINH KHOA — CẬP NHẬT QUAN SÁT
Hành vi: tạo giá trị trung gian trong giao dịch nhóm
— tiết kiệm cho các bên, thu phí vận hành nhỏ
Mô hình: marketplace thu nhỏ, vận hành bằng uy tín cá nhân
Tiềm năng hợp tác: CAO ↑
Hoàng không cần đọc đến dòng tiềm năng hợp tác. Anh đã biết rồi.
Không phải vì Hệ thống nói.
“Khoa,” anh nói.
“Gì?”
Hoàng định hỏi một câu — mày có bao giờ nghĩ làm chuyện lớn hơn không — rồi dừng lại. Không phải chưa đúng lúc, mà vì câu hỏi đó cần câu trả lời mà anh chưa sẵn sàng xử lý hậu quả.
“Không,” anh nói. “Tao đang tính chuyện khác.”
Khoa nhìn anh. Không hỏi thêm.
Họ đi tiếp trong im lặng — không phải im lặng ngượng ngùng, loại im lặng của hai người không cần lấp đầy không gian bằng lời.
Một đoạn nữa thì rẽ ngã ba. Khoa dừng lại.
“Tao về hướng này.”
“Ừ.” Hoàng gật đầu.
“Mày có chuyện gì thì nói.” Khoa nói, không nhìn anh, mắt đang theo dõi luồng xe. “Tao biết mày không hay nói nhưng mà cứ nói.”
Rồi Khoa bước qua đường, không nhìn lại.
Hoàng đứng ở vỉa hè nhìn cái lưng áo thun xanh dương đó đi vào trong luồng xe rồi biến vào hẻm bên kia đường.
Anh ta biết mình đang nghĩ chuyện gì đó. Không biết là gì — nhưng biết có.
Trong góc tầm nhìn, dòng chữ Hệ thống cập nhật lần cuối trong ngày:
⬛ KHAI KHOA BẢNG [1/5] ⏱ HẠN CHÓT: 27 ngày
◈ Quan sát: Minh Khoa — đánh giá đã lưu
Hoàng nhìn dòng chữ đó một giây, rồi không nhìn nữa.
Không phải vì không cần. Mà vì anh nhận ra Hệ thống chỉ ghi lại thứ anh đã thấy — và điều anh thấy hôm nay không phải là dữ liệu về Khoa.
Là nhận ra mình thiếu gì.
Anh quay người, đi về phía hẻm nhà.
27 ngày. Demo chưa xong.
Nhưng buổi chiều này, cái thứ anh cần nhất không phải là hoàn thiện thêm một cột trong cái database Access hay rà lại danh sách sáu việc lần thứ ba. Cái thứ anh cần nhất là ngồi yên và không làm gì thêm — để não có thời gian xử lý câu hỏi anh chưa trả lời được từ giờ ra chơi thứ nhất:
Khi nào thì đúng lúc để nói chuyện thật với Khoa? Và thứ gì mình có thể đưa ra — không phải lấy đi?
Gió chiều thổi từ phía sông lên, mang theo mùi ẩm của nước và mùi khói than của mấy cái lò bánh mì góc chợ đang đốt lại cho ca chiều.
Hoàng đi vào hẻm.