Vết dầu loang
Khoa trở về văn phòng Tô Hiến Thành lúc tám giờ sáng thứ Ba, tay xách một túi nilon đen buộc miệng vội, dán băng keo chằng chịt. Hoàng đang pha cà phê ở góc bếp nhỏ, nghe tiếng bước chân giày thể thao ướt nước đập lên sàn gạch thì quay lại.
“Mày đi đâu về sáng sớm vậy?” Hoàng hỏi.
Khoa không trả lời ngay. Anh quăng túi nilon lên bàn họp, rút tay ra rồi kéo khóa sweater. Từ trong túi, anh rút ra một xấp tờ rơi A5 in màu trên giấy couche bóng bẩy — loại giấy đắt tiền mà ít ai dùng cho quảng cáo chợ.
Hoàng đặt ly cà phê xuống, bước tới. Cầm một tờ lên.
Trên nền cam sáng, dòng chữ in đậm: “SỔ MÁY — Quản lý tiệm nhỏ thông minh. Phí chỉ 50.000đ/tháng. Tặng tháng đầu tiên miễn phí!” Bên dưới là ảnh chụp giao diện app — màn hình báo cáo doanh thu với biểu đồ cột và biểu đồ tròn, bố cục quen thuộc đến mức Hoàng nhận ra ngay.
“Đây là màn hình xuất báo cáo của NỢ SỔ,” Hoàng nói, giọng phẳng.
“Không phải ‘giống’. Là copy y chang.” Khoa rút thêm tờ rơi từ trong túi, trải ra bàn. “Sáng nay tao đi ngang chợ Gò Vấp, thấy mấy đứa trẻ đứng ngã tư phát tờ rơi. Tao xin một xấp. Qua Phú Nhuận cũng thấy. Tao hỏi thằng phát rơi thì nó nói có người thuê rải ở bốn chợ: Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh và Tân Bình.”
Hoàng lật tờ rơi, đọc mặt sau. Ở góc dưới cùng, dòng chữ nhỏ in xám: “Sổ Máy — Công ty TNHH Giải pháp Số Việt”. Không địa chỉ văn phòng, chỉ có số điện thoại và một trang web có đuôi .vn.
“Fifty k một tháng,” Khoa nói, kéo ghế ngồi xuống, hai tay vắt lên bàn. “NỢ SỔ mình đang thu một trăm năm mươi. Họ rẻ gấp ba. Tặng thêm tháng đầu free. Mày tính xem, một bà chủ tiệm tạp hóa nghe cái giá đó thì nghĩ gì.”
Hoàng không trả lời câu hỏi. Cậu cầm tờ rơi bước sang bàn làm việc, mở laptop, gõ tên “Sổ Máy” vào thanh tìm kiếm. Trang web hiện ra — giao diện sạch, màu xanh dương và trắng, có nút “Đăng ký dùng thử”. Hoàng click vào tính năng báo cáo, screenshot lại, rồi mở dashboard NỢ SỔ đặt cạnh.
Hai màn hình báo cáo gần như đồng nhất. Cùng cách sắp xếp biểu đồ, cùng thứ tự tab, cùng logic tính tổng doanh thu theo tuần.
“Máy kêu rồi,” Khoa nói, giọng không vui nhưng không hoảng. “Minh có online không? Tao muốn hỏi nó xem phần xuất báo cáo này bên mình đăng ký patent hay gì chưa.”
“Minh đi họp ngoài từ sáng.” Hoàng nhìn hai bức ảnh chụp màn hình cạnh nhau. “Nhưng tao đoán là không. Mình chưa đăng ký bảo hộ giao diện phần mềm. Tính năng xuất báo cáo là tính năng chung, khó claim bản quyền.”
Khoa gật đầu, điều cậu đã biết. Anh im lặng một lúc, tay gõ nhịp lên bàn.
“Nói đi Khoa. Mày đã có ý tưởng rồi.”
Khoa nhìn Hoàng, nửa cười.
“Mày biết tao nghĩ gì rồi.”
“Tao biết. Nhưng tao muốn nghe mày nói.”
Khoa đứng dậy, bước tới bảng trắng, cầm bút lông lên.
Cuộc họp bắt đầu lúc chín giờ rưỡi. Trâm đến từ trường, balo còn để sau lưng, tay cầm hộp cơm chưa kịp ăn. Phương Anh ngồi ở góc bàn, mở laptop sẵn sàng ghi chép. Hoàng kéo ghế ngồi ở cuối bàn — không phải đầu bàn.
“Okay,” Khoa nói, giọng rõ ràng, không cần slide hay bảng trắng viết sẵn. Anh cầm xấp tờ rơi giơ lên cho mọi người nhìn. “Đối thủ mới tên Sổ Máy, giá năm mươi ngàn một tháng, tặng tháng đầu free, copy y tính năng xuất báo cáo của mình. Rải tờ rơi ở bốn chợ lớn: Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Tân Bình. Chưa biết ai đứng sau. Nhưng cách rải rác có hệ thống, giấy in màu couche — không phải mấy đứa sinh viên chơi startup nghèo đâu.”
Trâm ngả người tới nhìn tờ rơi, mặt hơi nhăn. “Em mới nhận được hai cuộc gọi từ khách ở Gò Vấp sáng nay. Bà chủ tiệm tạp hóa Nguyễn Văn Trỗi hỏi em: bên mình có giảm giá không, bên kia rẻ quá. Em chưa biết trả lời sao.”
“Cứ từ từ,” Khoa nói. “Đó chính là điểm tao muốn nói.”
Anh quay sang bảng trắng, viết hai từ lớn: GIÁ — NGƯỜI.
“Chiến thuật của họ rõ ràng: hạ giá để giật khách. Copy tính năng để khách thấy không khác gì NỢ SỔ nhưng rẻ hơn. Đây là cách chơi của đứa không có mạng lưới thực địa — nó nghĩ sản phẩm là app, app giống nhau thì ai rẻ người ta chọn ai rẻ.”
Khoa gạch chân chữ NGƯỜI.
“Nhưng tụi mình biết điều đó sai. Chị Bảy tạp hóa không dùng NỢ SỔ vì app đẹp. Bà dùng vì Trâm ngồi uống nước với bà mỗi tuần, trả lời điện thoại khi bà kêu app chậm, đi làm giấy phép hộ kinh doanh giùm bà khi có đoàn kiểm tra. Bà đã từng dùng quyển vở học trò mười mấy năm trước khi chưa biết tụi mình là ai. Bà dùng app vì tin người, không phải vì mã hóa đầu cuối.”
Trâm gật đầu, tay cô siết hộp cơm trên đùi.
“Vậy mình làm gì?” Phương Anh hỏi, bút sẵn trên tay.
Khoa quay lại, giọng anh chậm lại, từng câu rõ ràng.
“Không giảm giá. Không chạy chiến dịch marketing đụng đối đầu. Mình làm đúng cái mình đang làm, nhưng nhiều hơn. Tao muốn đẩy một chiến dịch chăm sóc khách hàng đặc biệt trong hai tuần tới: Trâm và đội triển khai đi từng tiệm trong danh sách khách đang dùng NỢ SỔ ở bốn quận bị rải tờ rơi. Không phải đi bán thêm. Đi thăm, đi hỏi thăm, đi giải thích cho khách hiểu vì sao NỢ SỔ một trăm năm mươi ngàn nhưng đáng hơn năm mươi ngàn.”
“Giải thích cái gì?” Trâm hỏi.
“Bảo mật dữ liệu,” Khoa nói. “Mình mã hóa đầu cuối, dữ liệu nợ của khách hàng chỉ chủ tiệm mới đọc được. Bên Sổ Máy mới ra, chưa biết họ xử lý dữ liệu thế nào. Nếu khách hỏi thì mình giải thích: bên mình ba năm nay chưa từng rò rỉ một dòng dữ liệu nào, đã công bố mã nguồn mở module mã hóa. Bên kia chưa chứng minh được gì.”
“Thứ hai,” Khoa tiếp, giơ hai ngón tay. “Tiếp tục hỗ trợ đăng ký kinh doanh. Đợt đoàn kiểm tra của Kinh Nam năm ngoái, mình đã giúp mấy chục tiệm làm giấy phép hộ kinh doanh cá thể. Đó là thứ Sổ Máy không có: người ngồi cùng bàn với chủ tiệm, điền từng ô mẫu đơn, xin dấu sao y. Mình mở rộng nốt các tiệm chưa có giấy phép trong bốn quận đó.”
“Thứ ba — quan trọng nhất.” Khoa hạ giọng. “Mình không nói xấu đối thủ. Không một lời. Khách hỏi Sổ Máy rẻ hơn thì mình nói: bên đó tôi chưa dùng nên không đánh giá được. Nhưng bên NỢ SỔ tôi cam kết điều này điều kia. Để khách tự so sánh.”
Hoàng ngồi cuối bàn, nghe. Cậu không cầm bút, không mở laptop, không ghi chú. Tay cậu nắm ly cà phê đã nguội.
Cậu muốn nói. Một phần trong Hoàng muốn đứng dậy, bước tới bảng trắng, vẽ sơ đồ phản công — phân tích đối thủ, đoán dòng tiền của họ, đề xuất chiến thuật giảm giá có điều kiện, kiểm tra web traffic. Đó là phản xạ của sáu năm điều hành mọi thứ bằng phân tích lạnh. Ngón tay cậu hơi gõ lên ly.
Nhưng cậu không đứng dậy.
Khoa đang đứng ở đầu bàn, bút lông trên tay, mắt nhìn từng người trong phòng. Anh không cần Hoàng nói. Anh đã đi từng chợ, đã ngồi ăn bánh mì với từng bà chủ tiệm, đã tự xây đội ngũ triển khai từ con số không. Khoa biết mảnh đất này hơn bất kỳ sơ đồ phân tích nào Hoàng vẽ trên bảng.
“Tao có một câu hỏi,” Hoàng lên tiếng. Cả phòng quay sang. “Dashboard NỢ SỔ cho thấy retention ba tháng gần nhất ở bốn quận Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Tân Bình là bao nhiêu?”
Khoa liếc Trâm.
“Chín mươi mốt phần trăm,” Trâm trả lời ngay, giọng dứt khoát. Cô đã thuộc số. “Chín mươi mốt. Trong đó Bình Thạnh cao nhất, chín mươi bốn. Gò Vấp thấp nhất, tám mươi tám.”
“Nghĩa là trong vòng ba tháng tới, kể cả trường hợp xấu nhất, mình mất tối đa khoảng bao nhiêu người dùng ở bốn quận đó?”
Khoa tính nhẩm. “Tổng users ở bốn quận đó khoảng bốn nghìn hai. Nếu retention giảm xuống tám mươi phần trăm — mức tồi tệ — mình mất khoảng tám trăm. Nhưng đó là kịch bản chưa từng xảy ra.”
“Mình afford được không?” Hoàng hỏi Phương Anh.
Phương Anh mở bảng tài chính trên laptop, nhìn nhanh. “NỢ SỔ hiện có hơn hai mươi ba nghìn users hoạt động trên toàn quốc. Tám trăm users ở bốn quận Sài Gòn chiếm chưa tới bốn phần trăm tổng doanh thu. Nếu mất, đau nhưng không chết. Và đó là kịch bản tồi tệ nhất. Khoa nói đúng, mình không cần lao vào cuộc chiến giá.”
“Vậy thì tao không có gì thêm.” Hoàng nói, giọng bình thường. Cậu nhìn Khoa. “Mày chủ trì chiến dịch. Tao hỗ trợ dữ liệu khi mày cần.”
Khoa nhìn Hoàng một nhịp. Anh gật đầu, quay lại bảng trắng.
“Okay. Trâm, chiều nay em bắt đầu đi Gò Vấp. Tao sẽ gửi danh sách khách theo từng khu chợ, ưu tiên các tiệm lâu năm, tiệm có doanh thu lớn. Mỗi tiệm em ở lại tối thiểu hai mươi phút. Không vội. Đi như đi thăm người nhà.”
“Dạ,” Trâm nói, giọng chắc nịch. Cô đã làm việc này suốt ba năm. Không cần ai nhắc cô cách ngồi, cách mở lời, cách lắng nghe.
“Phương Anh,” Khoa quay sang. “Em phụ trách chuẩn bị một tờ thông tin một trang. Không phải quảng cáo. Giống như tờ hướng dẫn: NỢ SỔ bảo mật dữ liệu thế nào, quyền lợi khách hàng khi dùng app, cam kết hỗ trợ đăng ký kinh doanh miễn phí. In trên giấy A4, đủ rõ để dán trong tiệm.”
Phương Anh gật. “Chiều nay xong.”
“Minh về thì bảo nó check server capacity,” Khoa nói với Hoàng. “Nếu đối thủ chạy quảng cáo mạnh, traffic NỢ SỔ có thể tăng vì người ta search tên mình ra để so sánh. Đảm bảo app không lag đúng lúc này.”
“Ừ,” Hoàng gật.
Khoa đặt bút lông xuống, nhìn quanh bàn. “Hết. Hai tuần. Mình không chạy theo giá. Mình chạy theo người.”
Trâm đi Gò Vấp chiều hôm đó.
Cô mặc áo thun NỢ SỔ — áo màu xanh nhạt có logo thêu nhỏ ngực trái, phát cho đội triển khai từ đầu năm nay. Balo đeo sau lưng, bên trong là tablet chạy demo, xấp tờ thông tin một trang Phương Anh vừa in xong lúc trưa, và hai ổ bánh mì thịt nguội mua ở đầu hẻm Tô Hiến Thành.
Tiệm đầu tiên cô đến là tiệm tạp hóa bà Sáu, nằm ở góc hẻm 42, đường Quang Trung. Bà Sáu là khách cũ — dùng NỢ SỔ từ năm 2015, một trong những khách hàng đầu tiên Khoa tự đi ký. Bà ngồi trên chiếc ghế nhựa xanh trước quầy, tay phe phẩy chiếc quạt giấy quảng cáo bia.
“Chào bà Sáu,” Trâm nói, giọng tự nhiên, không khách sáo. Cô kéo ghế ngồi xuống cạnh bà, đặt bịch bánh mì lên bàn. “Em đi ngang nên ghé thăm bà. Bà khỏe không?”
“Ổn con,” bà Sáu nói, mắt nhìn ổ bánh mì rồi cười. “Lại mang đồ ăn tới. Bà già ăn không nổi mấy thứ này đâu con.”
“Bà ăn được. Em ăn giùm bà cũng được.” Trâm cười, rạch bịch nylon, chia đôi ổ bánh mì. Hai người ngồi ăn cạnh quầy, tiếng xe máy chạy ngoài Quang Trung ồn ào nhưng quen thuộc.
Ăn được nửa ổ, bà Sáu hỏi: “Hồi sáng có đứa phát tờ rơi ở chợ. Gì mà Sổ Máy, năm mươi ngàn một tháng. Con có biết không?”
Trâm nuốt miếng bánh mì, lau tay bằng giấy ăn.
“Dạ, em biết bà. Bên đó mới ra, giá rẻ hơn NỢ SỔ.”
“Thật sự rẻ hơn hả?” Bà Sáu nghiêng đầu. “Bà dùng bên con bao nhiêu? Một trăm năm mươi?”
“Dạ, một trăm năm mươi. Nhưng bà ơi, em nói thật nha, em không dèm pha bên họ vì em chưa dùng. Nhưng bên NỢ SỔ, ba năm nay bà dùng, bà có bao giờ bị mất dữ liệu chưa?”
Bà Sáu nghĩ ngợi. “Chưa. Hồi đầu có lag mấy lần, gọi con là con xuống sửa liền.”
“Dạ. Bên mình có đội chăm sóc khách hàng. Bà gọi là có người bắt máy, có người xuống tận nơi. Phí một trăm năm mươi không phải chỉ trả cho cái app — bà trả cho người lo cho bà. Bên mới ra, bà thử gọi hotline của họ xem có ai bắt máy không.”
Bà Sáu gật gật, tay xé thêm miếng bánh mì.
“Rồi bảo mật nè bà,” Trâm tiếp tục, giọng chậm hơn, chờ bà nhai xong. “Dữ liệu ghi nợ của khách bà, chỉ bà mới đọc được. Bên mình đã công bố mã nguồn mở cho phần mã hóa — nghĩa là bất kỳ chuyên gia nào trên thế giới cũng có thể kiểm tra xem nó an toàn thật không. Không phải lời nói suông.”
“Mã hóa gì con?” Bà Sáu nhăn mặt.
“Bà hiểu đơn giản thế này: nếu bà viết sổ giấy, ai nhặt được quyển sổ là đọc được hết. Còn NỢ SỔ thì như bà khóa quyển sổ trong két sắt, chỉ bà có chìa mới mở được. Ngay cả bên làm app cũng không đọc được.”
Bà Sáu nhìn Trâm, gật đầu chậm. “Nghe hợp lý. Nhưng mà giá rẻ quá con ơi. Năm mươi ngàn…”
“Bà ơi,” Trâm cười. “Năm mươi ngàn rẻ. Nhưng bà thử hỏi mấy đứa phát tờ rơi sáng nay xem, nếu bà cần đăng ký giấy phép hộ kinh doanh, bên họ có ai đi cùng bà tới ubnd không?”
Bà Sáu bật cười, tiếng cười khàn khàn của người hút thuốc lá lâu năm. “Thảo nào! Hồi năm ngoái đoàn kiểm tra tới, con xuống làm giấy phép giùm bà, bà nhớ mà. Con ngồi với bà ở ủy ban cả buổi chiều.”
“Dạ. Bên mình làm chuyện đó. Bên mới ra chưa biết làm.”
Bà Sáu xong ổ bánh mì, tay lau miệng bằng giấy ăn, rồi vươn tay vỗ nhẹ lên vai Trâm.
“Con ơi, bà già rồi. Bà không rành mấy cái app này. Nhưng bà biết con. Con ngồi đây ăn bánh mì với bà, bà biết con là ai. Thằng nào phát tờ rơi rồi biến, bà không biết mặt nó.”
Trâm gật đầu, không nói gì thêm. Cô không cần thuyết trình thêm. Bà Sáu đã nói điều quan trọng nhất.
Trước khi rời đi, Trâm dán tờ thông tin một trang Phương Anh soạn lên tường bên trong quầy, chỗ bà Sáu dễ nhìn thấy — cạnh tờ lịch bloc và ảnh thẻ người nhà.
“Bà giữ nhe. Ai hỏi NỢ SỔ và Sổ Máy khác nhau chỗ nào, bà chỉ cho họ đọc cái này.”
“Ừ ừ,” bà Sáu gật, tay cầm tờ thông tin đọc lướt. “In đẹp ghê. Như tờ báo.”
Trâm đi bảy tiệm hôm đó. Bảy tiệm, bảy ổ bánh mì, bảy cuộc trò chuyện dài từ mười lăm phút đến nửa tiếng. Ở tiệm thứ ba, cô gặp tình huống: ông chủ tiệm vật liệu xây dựng nói thẳng ông đang cân nhắc đổi sang Sổ Máy.
“Ba tháng free mà,” ông nói, tay cầm tờ rơi. “Tôi dùng bên cô cũng ba năm rồi, nhưng vợ tôi tính sổ se le lắm. Năm mươi ngàn tiết kiệm được trăm ngàn một tháng, một năm hơn triệu.”
Trâm không tranh cãi. Cô mở tablet, gọi bản báo cáo doanh thu ba năm của tiệm ông trên NỢ SỔ, đưa cho ông nhìn.
“Anh ơi, đây là dữ liệu ba năm của anh. Mỗi giao dịch, mỗi món nợ, mỗi lần thanh toán. Anh có muốn chuyển sang app khác không? Nếu bên kia import được dữ liệu này sang, anh đổi không sao. Nhưng nếu họ không import được, anh sẽ phải nhập lại tay từ đầu. Ba năm dữ liệu. Anh tính xem mất bao nhiêu thời gian.”
Ông chủ nhìn màn hình tablet, mặt thay đổi.
“Hồi đầu anh ghét cái app lắm,” ông nói, giọng nhỏ hơn. “Anh không biết gõ máy tính. Cái gì cũng phải gọi cô xuống chỉ. Nhưng bây giờ nhìn lại… nó có hết. Mấy ông khách nợ tiền từ hai năm trước vẫn còn trong này.”
“Dạ. Bên mình giữ dữ liệu cho anh ba năm rồi. Bên mới ra, anh thử hỏi họ xem họ có giữ được ba năm không.”
Ông im lặng một lúc, rồi nhét tờ rơi Sổ Máy vào túi quần sau. “Để tôi coi thêm.”
“Anh cứ từ từ ạ. Bên em không bắt anh phải ở lại. Nhưng anh cần gì thì gọi em.”
Trâm bước ra khỏi tiệm, trời đã nhá nhem tối. Cô nhắn tin cho Khoa: “Tiệm vật liệu Gò Vấp đang phân vân. Cho em thêm hai buổi.”
Khoa trả lời ngay: “Cứ từ từ. Khách phân vân là khách còn nghiêng về mình. Đừng ép.”
Bảy giờ tối, Khoa ngồi ở văn phòng kiểm tra dữ liệu Trâm gửi về. Anh không nhìn dashboard tổng — anh mở danh sách từng tiệm Trâm đã đi, ghi chú phản hồi của từng người vào spreadsheet. Bảy tiệm: năm tiệm xác nhận tiếp tục dùng, một tiệm đang phân vân, một tiệm chưa gặp được chủ (sẽ quay lại).
Không tệ. Nhưng Khoa biết hai tuần tới mới là lúc thử thách thật. Sổ Máy sẽ đẩy mạnh quảng cáo, có thể giảm thêm hoặc tặng thêm tháng. Cạnh tranh bằng giá là cuộc chiến tiêu hao — ai cầm cự được lâu hơn sẽ thắng.
Hoàng ghé văn phòng lúc tám giờ, mang theo hai hộp cơm. Cậu đặt hộp xuống bàn Khoa, kéo ghế ngồi cạnh.
“Dữ liệu chiều nay,” Khoa nói, đẩy màn hình laptop về phía Hoàng. Hoàng nhìn nhanh — danh sách của Trâm, ghi chú rõ ràng, phân loại phản hồi theo ba mức: xanh (ở lại), vàng (phân vân), đỏ (đã rời đi).
“Trâm ghi chép giỏi quá,” Hoàng nói.
“Tao dạy nó cái đó,” Khoa đáp, miệng đang nhai cơm. “Nhưng giỏi hơn tao. Hồi tao mới đi bán, tao không ghi chú. Tao nhớ hết trong đầu. Rồi quên.”
Hoàng cười. Cậu mở hộp cơm, ăn cùng Khoa trong văn phòng vắng. Tiếng máy lạnh rè cũ chạy đều. Ngoài cửa kính, đường Tô Hiến Thành buổi tối đông đúc xe máy về nhà.
“Mày không lo?” Hoàng hỏi giữa chừng.
Khoa đặt đũa xuống, nghĩ một lúc.
“Tao lo. Nhưng tao không lo kiểu mày nghĩ.”
“Kiểu gì?”
“Tao không lo mất khách. Tao lo Trâm mệt.” Khoa nhìn Hoàng. “Hai tuần đi từng tiệm, mỗi tiệm nửa tiếng, bốn quận. Con nhỏ nó đi xe buýt, nó mang balo nặng, nó ăn bánh mì ngồi lề đường. Nó sung sức nhưng nó cũng có giới hạn. Tao phải lo cho nó, không phải lo cho khách.”
Hoàng gật, chậm rãi. Cậu hiểu điều Khoa nói — và hiểu rằng đây là điều mình sẽ không nghĩ tới nếu còn ngồi ở vị trí ra quyết định một mình. Mình sẽ nhìn con số retention, nhìn tỷ lệ churn, tính toán chi phí giữ chân khách. Khoa nhìn Trâm.
“Tao sẽ bố trí thêm người hỗ trợ Trâm,” Khoa nói, nhặt đũa lên ăn tiếp. “Đội triển khai còn hai bạn nữa ở Sài Gòn. Tao chia khu: Trâm phụ trách Gò Vấp và Bình Thạnh, còn Phú Nhuận và Tân Bình giao cho Tuấn và Hà.”
“Mày tự quyết,” Hoàng nói. “Không cần hỏi tao.”
“Tao biết,” Khoa đáp, giọng bình thường. “Tao nói cho mày biết thôi.”
Hai người ăn cơm trong im lặng. Hoàng không thêm ý kiến, không đề xuất, không sửa. Cậu ngồi cạnh Khoa, ăn hộp cơm nguội dần, nghe tiếng xe máy ngoài đường.
Mười ngày sau.
Hoàng mở dashboard NỢ SỔ lúc tám giờ sáng, theo thói quen. Dữ liệu đêm qua đã cập nhật.
Retention bốn quận mục tiêu — Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Tân Bình — ở mức chín mươi phần trăm. Giảm một phần trăm so với mười ngày trước. Mười hai tiệm đăng ký dùng thử Sổ Máy, nhưng chỉ ba tiệm thật sự rời NỢ SỔ. Chín tiệm còn lại dùng song song cả hai hoặc đã quay lại sau tuần free trial.
Ba tiệm. Trong hơn bốn nghìn users ở bốn quận đó.
Hoàng nhìn con số, tay đặt lên bàn. Không có giao diện bạc nào hiện lên để chấm điểm. Không có dòng chữ nào viết “Độ bền tổ chức tăng.” Chỉ có dữ liệu thật trên dashboard NỢ SỔ — con số do server đếm, không do ai đánh giá.
Cậu nhớ lại quyển một, ngày Khoa đi từng hẻm Bình Thạnh bán NỢ SỔ bằng miệng, mỗi tiệm một cuộc trò chuyện, mỗi khách một cái gật đầu hay một cái xua tay. Lúc đó Khoa không biết Hoàng là ai, không biết Hoàng 27 tuổi trong đầu, không biết Hệ thống tồn tại. Anh bán vì tin.
Bây giờ Khoa bảo vệ. Anh không bán nữa — anh giữ. Cùng cách làm: ngồi, nghe, ăn bánh mì. Nhưng lần này anh không một mình. Anh có Trâm, có Tuấn, có Hà. Anh có đội do chính tay anh đào tạo.
Hoàng tắt laptop, đứng dậy pha cà phê mới. Nước máy sôi kêu ro ro trong căn bếp nhỏ. Cậu cầm ly cà phê, bước ra cửa sổ nhìn đường Tô Hiến Thành. Sáng thứ Sáu, xe máy đông đặc, tiếng còi xe lẫn tiếng rao bán.
Lúc mười một giờ đêm, điện thoại Hoàng rung.
Tin nhắn từ Khoa, gửi vào group chat của team NỢ SỔ:
“Sổ Máy vừa tăng chiến dịch quảng cáo, rải thêm tờ rơi ở Bình Thạnh và Tân Phú. Giá giữ nguyên năm mươi ngàn nhưng tặng hai tháng free thay vì một.
Nhưng data chiều nay: retention Gò Vấp nhích lên lại chín mươi mốt. Trâm đi thăm lại ba tiệm đang phân vân, hai tiệm đã xác nhận ở lại.
Họ giảm giá nhưng họ không có Trâm ngồi ăn bánh mì với chủ tiệm. Khách của mình vẫn ở lại.”
Dưới tin nhắn của Khoa, Trâm thả một emoji bánh mì.
Phương Anh thả một emoji ngón tay cái xanh.
Minh thả một emoji khiên.
Hoàng nhìn màn hình điện thoại trong phòng tối. Cậu không thả emoji. Cậu chỉ đọc lại tin nhắn của Khoa một lần nữa, rồi đặt điện thoại úp xuống bàn.
Khoa đã đi xa quá xa từ ngày thằng nhóc mặc áo thun game đi rảo quanh các hẻm Bình Thạnh bán một cái app quản lý nợ mà không biết nó sẽ đi đâu. Bây giờ anh đứng giữa tổ chức mình tự xây, nhìn đối thủ lao đến bằng giá rẻ, và đáp lại bằng một ổ bánh mì, một cuộc trò chuyện, và danh sách ghi chép rõ ràng đến từng tiệm.
Đó không phải thứ Hoàng có thể dạy.
Đó không phải thứ Hệ thống có thể đo.
Cậu tắt đèn, nằm xuống giường. Ngoài cửa sổ, Sài Gòn vẫn sáng đèn. Ở đâu đó ngoài đó, người của Sổ Máy đang chuẩn bị xấp tờ rơi cho ngày mai. Ở đâu đó gần hơn, Trâm đang sạc điện thoại và soạn danh sách cho buổi đi thực địa sáng mai.
Vết dầu loang của Sổ Máy vẫn đang loang. Nhưng nền đất nó loang lên đã không còn trống. Trên đó đã có rễ — rễ của ba năm ngồi ăn bánh mì, ba năm đi làm giấy phép, ba năm nghe điện thoại lúc nửa đêm. Rễ đó không nhổ được bằng tờ rơi giá rẻ.
Hoàng nhắm mắt. Không cần Hệ thống báo điểm. Không cần dashboard xác nhận. Anh chỉ biết rằng tổ chức mình xây — hay đúng hơn, tổ chức mình đã cho phép những người như Khoa và Trâm tự xây — đã đứng được trên đôi chân của chính nó.
Và tối nay, nó không cần anh để giữ thăng bằng.