Chương 1 — Mùi sọt tre ẩm

Mùi đầu tiên tôi nhận biết được trong đời không phải là sữa mẹ, mà là mùi tre ngâm ẩm mục quyện với bùn non tanh nồng.

Thứ mùi ấy ngấm sâu vào từng sợi lông tơ trên bụng tôi, ngai ngái vị thối rữa của những nan cật bị vứt xó lâu ngày dưới rãnh nước. Mới tảng sáng, tôi vẫn còn rúc trong đống rơm khô dưới chái bếp, ngậm chặt bầu vú ấm sực của mẹ. Thế rồi một bàn tay thô lỗ luồn vào rơm, túm chặt gáy tôi nhấc bổng lên không trung. Cả tấm thân non nớt bị quẳng tọt vào chiếc sọt tre tối om đậy mảnh bao tải ướt, lắc lư chao đảo suốt quãng đường dài đầy tiếng bánh xe lọc cọc, rồi rơi phịch xuống bãi đất ngập rác rến.

Đó là góc chợ huyện.

Ở tầm mắt ngang đầu gối người lớn, thế giới chỉ toàn là những đôi chân giẫm phầm phập lên bùn nhão. Có đôi chân trần bẹt ngón đóng phèn vàng khè, có đôi dép nhựa mòn vẹt gót, lại có cả những ống ủng cao su xanh rêu nồng nặc mùi tôm cá. Mỗi bước chân nện xuống làm đất rung lên bần bật, truyền thẳng vào bốn đệm thịt dưới chân tôi. Xung quanh đinh tai nhức óc tiếng vịt đàn kêu quác quác trong lồng sắt han rỉ, tiếng dao bầu chặt thịt lợn chan chát, tiếng mặc cả the thé lẫn tiếng rít thuốc lào sòng sọc.

Một bàn tay lông lá thò qua miệng sọt, túm gáy tôi giật ngược lên. Tôi hẫng chân giữa trời, bốn vó đạp loạn xạ, đuôi cụp chặt vào bụng non. Người đàn ông nồng nặc khói thuốc cạy miệng tôi xem răng sữa, bóp mạnh vào khớp háng rồi lắc đầu:

“Chó gầy trơ xương thế này nuôi tốn cơm, khéo chưa lớn đã chết!”

Gã thả tay. Tôi rơi tự do, mông đập xuống đáy sọt ê ẩm, mắt nổ đom đóm. Từng con cún anh em lần lượt bị bắt đi, nhét vào bao tải dứa hay làn nhựa đỏ chở mất hút. Mùi bầy đàn tan biến hẳn. Chiếc sọt mục chỉ còn lại duy nhất một mình tôi, trơ trọi và đói lả. Gió bấc lùa qua kẽ nan, mang theo mưa phùn buốt giá. Tôi co quắp, gục mõm lên móng chân trước, run bắn từng hồi.

Mụ bán chó nhổ toẹt bãi nước trầu cay xè xuống cạnh sọt:

“Bốn chân đốm trắng như đi tang, khéo chiều phải mang về nấu cháo cho lợn!”

Tôi run rẩy lùi sâu vào bóng tối thì một đôi chân khác bước tới gần.

Đó là một đôi chân trần gầy khẳng khiu bám đầy bùn non, ngón chân tõe ra bấu chặt mép vũng nước. Chiếc quần đùi thô màu cháo lòng rách một mảng lớn sau mông. Cậu bé ngồi thụp xuống, đầu gối cọ vào mép tre. Một bàn tay nhỏ xíu có vết sẹo xước thò vào, để ngửa thật chậm rãi. Luồng hơi ấm da thịt cùng mùi mồ hôi chua ngọt của trẻ con xộc tới, không hề có chút đe dọa. Tôi rụt rè chìa mũi hít sâu, rồi thè chiếc lưỡi hồng liếm nhẹ lên kẽ ngón tay nứt nẻ của cậu. Cậu bé bật cười khúc khích:

“Mẹ ơi! Nó liếm tay con này!”

“Tránh xa ra kẻo nó cắn dại!” Một tiếng quát the thé vang lên cùng tiếng đòn gánh kẽo kẹt rầm rập dừng lại. Người đàn bà gầy gò buông quang gánh sực nức mùi mắm tôm nồng gắt, giật phắt cổ áo cậu bé: “Nuôi mày còn chưa xong, rước của nợ ấy về làm gì! Bố mày đi bốc cát về thấy chó đái lại đập gãy lưng cả đôi bây giờ!”

Cậu bé không đứng dậy, hai tay ôm chặt lấy miệng sọt, khóc mếu máo:

“Mẹ cho con nuôi đi! Con nhịn nửa bát cơm cho nó ăn mà! Con thề đấy mẹ ơi!”

Bà mẹ trừng mắt toan giáng cái tát, nhưng nhìn thằng bé quỳ dưới bùn với đôi mắt ầng ậng nước, rồi lại nhìn tôi đang chồm hai chân trước rên ử ử cầu xin, bàn tay bà dừng khựng lại. Tiếng thở dài nặng trịch trút ra giữa trời mưa lạnh. Bà móc túi nilon, rút mấy tờ tiền lẻ nhàu nhĩ ném xuống bùn cho người bán, rồi gắt gỏng quẩy gánh đi trước.

Cậu út reo lên một tiếng nghẹn ngào. Cậu nhẹ nhàng luồn hai tay đỡ trọn lấy bụng tôi, bế bổng ra khỏi chiếc sọt ẩm mục rồi nhét gọn vào trong vạt áo bông chần rách mép. Lồng ngực cậu ấm sực, át đi cái rét thấu xương. Tôi áp đầu vào hõm cổ gầy guộc, nghe nhịp tim cậu đập bình bịch bên tai.

Cậu đặt tôi vào chiếc giỏ sắt méo mó phía trước chiếc xe đạp rỉ sét, lót cẩn thận bằng chiếc khăn len cũ của mình rồi đạp mạnh bàn đạp. Bánh xe cọt kẹt lăn đi trên con đường đá dăm gập ghềnh gió lạnh. Mỗi lần xe nảy qua ổ gà, một bàn tay cậu lại buông lái, áp chặt lên lưng tôi giữ cho khỏi ngã.

Góc chợ huyện tanh nồng lùi dần sau màn mưa xám. Trước mắt tôi chỉ còn lại bóng lưng nhỏ bé đang gồng mình đạp xe, mang tôi về phía xóm thợ nghèo ấm áp.