Chương 5 — Tiếng chân bố trên đá dăm

Mùi sương sớm ở xóm thợ luôn nồng vị ẩm mốc của vôi vữa lở và tro bếp ngấm nước mưa.

Tôi thức giấc khi trời còn đen sẫm dưới gầm chõng tre. Chỏm đuôi trầy da từ hôm qua đã se miệng, lớp vảy máu ram ráp cọ vào thớ bao tải rách nghe xoèn xoẹt. Mỗi lần cựa quậy, cơn nhói buốt lại giật ngược sống lưng, nhắc tôi nhớ cái vung tay giận dữ của người lớn. Nhưng cái bụng no căng từ bát cơm nguội chan nước cá đêm qua vẫn tỏa ra luồng hơi ấm dễ chịu, ru tôi nằm im thin thít.

Mặt đất dưới gầm chõng bỗng cựa quậy. Lớp đệm thịt non mềm dưới bốn bàn chân tôi đón lấy rung động đầu tiên ấy.

Đó là tiếng chân mẹ.

Tiếng dép nhựa mòn vẹt kéo lê xột xoạt trên nền xi măng nứt nẻ, kèm tiếng thở dài khô khốc. Mùi mắm tôm nồng gắt đặc quánh ùa vào, át hẳn mùi rơm mục. Đôi quang gánh cọt kẹt, tiếng những chiếc âu sành va lanh canh. Mẹ bước ra chum nước múc dội ào ào, rồi tiếng then cổng sắt han rỉ rít lên ken két. Nhịp chân mẹ chuyển dịch ra ngõ bằng tiếng guốc mộc gõ lốc cốc trên đường rải đá dăm. Cốc… cốc… cốc… Tiếng gõ vang đều, gắt gỏng rồi mỏng dần ở khúc quanh đầu ngõ. Mẹ đã đi chợ.

Khi tia sáng sớm rọi qua kẽ mái tôn thủng, mặt đất lại rung chuyển theo nhịp khác. Lạch cạch. Bố trở mình trên dát phản.

Đó là những chấn động nặng nề, dứt khoát. Đôi chân trần gót chai cứng dộng bum búp xuống sàn xi măng. Mùi mồ hôi nồng nặc dầu luyn, khói thuốc lào khét lẹt và mùi rượu đế lưu cữu xộc thẳng vào mũi tôi cay xè. Đôi bàn chân xám xịt bùn đất lướt qua gầm chõng. Bố rít một mồi thuốc lào sấm nghẹn, khói phả mù mịt khiến tôi phải gí chặt mõm vào chân trước để kìm cơn hắt hơi. Rồi tiếng dộng tẩu cộp xuống thềm, tiếng xích líp xe đạp han gỉ rít ken két đè lạo xạo lên đá dăm ngoài ngõ rồi xa dần.

Ngôi nhà thở phào. Từ trên phản, cậu út thò đầu xuống gọi:

“Mi ơi… Mi!”

Cái đuôi tôi ngoáy tít, đập phành phạch xuống đất bất chấp vết đau. Cậu út bế tôi ra bậc thềm ngập vệt nắng vàng ươm. Bậc xi măng sứt sẹo bốc lên mùi rêu ẩm thân thuộc. Cậu bẻ đôi củ khoai lang luộc nguội ngắt, chìa nửa củ vàng óng cho tôi:

“Ăn đi mày. Nay tao được nghỉ học, ở nhà trông nhà.”

Tôi ngoạm từng miếng khoai ngọt lịm, rên ư ử khi ngón tay cậu gãi nhẹ sau gáy.

Cả buổi trưa, tôi nằm bò trên thềm, áp hẳn tai xuống mặt xi măng. Mặt đất không bao giờ nằm yên. Nó truyền về từng nhịp thở của con ngõ: tiếng chân khập khiễng của bác Tư phế liệu kèm tiếng xe cải tiến cọt kẹt, tiếng bước chân huỳnh huỵch của lũ trẻ con xóm dưới đuổi nhau ném ống bơ, tiếng chân êm ru của con mèo mướp trên bờ tường… Tôi kiên nhẫn học cách ghi nhớ từng rung động.

Đứng bóng, tiếng guốc mộc lại gõ dồn dập đầu ngõ. Cổng sắt rung lên bần bật. Mẹ quẩy gánh về, chân bấm đất mệt mỏi, vừa đặt thúng xuống thềm đã the thé mắng cậu út vì tội chưa quét sạch lá rụng. Mùi mắm tôm nồng nặc phả ra, lẫn mùi thơm lừng của mẩu bánh rán nguội bọc lá chuối ở đáy thúng hàng thừa. Thấy tôi lấm lét nép góc cột, mẹ gắt lên:

“Lại còn tha lôi nó vào sân! Ăn đi rồi xéo vào gầm chõng!”

Mẹ liệng mẩu bánh rán vỡ vụn về phía tôi. Miếng bánh béo ngậy ngọt lịm tan trên đầu lưỡi. Mẹ càu nhàu rồi quẩy gánh xuống bếp, tiếng nước vo gạo lại lách cách vang lên. Tôi hiểu ra tiếng guốc mộc của mẹ dù gắt gỏng nhưng chẳng mang theo đòn roi, dưới gót mòn vẹt ấy vẫn rớt lại chút mẩu bánh thơm tho.

Gần tối, một nhịp rung mới nảy tưng tưng từ đầu ngõ dội về: tiếng bước chân nhảy chân sáo thoăn thoắt! Cậu út đi chơi về, gõ que tre ràn rạt vào hàng rào dâm bụt. Cậu lách qua khe cổng, cười toe toét móc từ túi quần thủng đít ra mẩu kẹo lạc vụn dính sợi chỉ thừa đút cho tôi. Tôi quấn quýt chồm lên hai cẳng chân gầy guộc, liếm ướt má cậu bạn nhỏ. Đó là nhịp chân của bình yên và no ấm.

Nhưng khi bóng hoàng hôn xám tro vừa sập xuống, mặt đất bỗng dội lên một chấn động nặng nề từ rất xa.

Từng nhát, từng nhát nện nghiến lên mặt ngõ. Tiếng ủng cao su bốc vác dẫm nát đá dăm kêu lạo xạo, đanh gọn và ghê người. Đi kèm là tiếng xích líp xe đạp han rỉ nghiến kèn kẹt như thú dữ trong đêm.

Lông sống lưng tôi dựng đứng. Mùi mồ hôi chua lòm của ngày dài xúc cát, mùi dầu mỡ và mùi rượu đế nồng nặc báo hiệu cơn thịnh nộ bế tắc của người đàn ông cùng quẫn. Cậu út cứng đờ người, vội đẩy tôi:

“Mi! Trốn đi, bố về rồi!”

Tôi cụp đuôi phóng thục mạng vào gầm chõng tre. Cánh cổng sắt bị đạp bung kêu choang một tiếng chói óc. Chiếc xe đạp thồ quẳng rầm vào vách tường. Bố bước qua bậu cửa, đôi ủng bùn đất để lại những vết chân đen nhớp nháp. Tiếng gầm tháo gắt gỏng về nồi cơm chưa chín làm ngọn đèn dầu lay lắt, mẹ luống cuống bưng mâm nhôm chạy lên, cậu út cúi gằm mặt nép bên mép tủ run rẩy.

Dưới gầm chõng tối om, tôi nép sát góc tường nứt, nín thở nuốt từng ngụm khí tanh nồng mùi bùn đất. Từng bước chân dậm u uân của bố làm mặt đất rung lên hồi hộp.

Mỗi đôi chân bước qua cánh cổng sắt rỉ sét đều mang một tiết tấu riêng: tiếng guốc mộc tất tả càu nhàu nhưng rơi rớt mẩu bánh xót thương, tiếng chân sáo nhảy nhót ấm áp của cậu bạn nhỏ, và tiếng bước chân nặng như đá tảng dẫm nghiến trên đá dăm, kéo theo bóng đen mệt mỏi cùng giông gió phận người.

Tôi gối mõm lên hai chân trước, lắng nghe nhịp đất thở thầm lặng trong đêm, sẵn sàng cho những ngày sinh tồn nơi bậc thềm nghèo.