Chương 14 — Áo hoa ngày tựu trường

Ánh nắng cuối tháng Tám rót mật vàng óng ả lên khoảng sân gạch rêu phong. Sau những ngày mưa dông liên miên làm nước sông dâng ngập mé bờ bãi, con ngõ nhỏ xóm thợ đã khô ráo trở lại. Những vũng nước tù đọng rút cạn, để lại lớp bùn non nứt nẻ thành từng mảng cong queo. Mùi đất ẩm ngai ngái quyện với mùi lá ổi rụng sau bờ giậu, tạo nên thứ không khí dìu dịu khác hẳn cái oi nồng bức bối của những ngày trước.

Tôi nằm duỗi thẳng thân mình trên thềm xi măng mát rượi, hai chân trước đón lấy vệt nắng ấm đang dịch chuyển chầm chậm vào mép cửa. Chỏm đuôi gập khúc có vết sẹo nhịp đều đặn trên mặt đất. Lớp lông vàng hung của tôi đã dày dặn, phủ kín tấm lưng thon dài của một con chó cỏ vừa qua tuổi trưởng thành.

Dưới gốc khế khẳng khiu góc sân, cậu út ngồi chồm hổm gõ cộc cộc những chiếc vỏ hến nhặt ngoài bãi cát. Nó mặc chiếc quần cộc màu cháo lòng rách một mảng lớn ở mông. Thấy tôi ngoảnh nhìn, nó nhoẻn cười để lộ hai chiếc răng sứt mẻ:

“Mi, lại đây tao bảo!”

Tôi khịt mũi, đứng dậy vươn vai rồi bước lại gần, dụi đầu vào đầu gối củ lạc của bạn nhỏ. Mùi mồ hôi chua nồng quen thuộc từ cổ áo rách của nó hòa lẫn vị bùn tanh sông bãi. Nó giơ một mảnh vỏ trai lấp lánh lên:

“Mẹ bảo trưa nay mẹ đi chợ huyện về sẽ có quà to. Mày đoán xem quà gì?”

Chưa dứt lời, từ đầu ngõ đã vang lên tiếng guốc gỗ lốc cốc giòn giã. Tôi dựng tai, quẫy tít đuôi lao vụt qua bờ giậu đón đường. Cậu út cũng bỏ đống vỏ hến, nhảy chân sáo đuổi theo sau tôi.

Mẹ về. Đôi quang gánh hôm nay nhẹ tênh, hai chiếc thúng chỉ còn vương mùi mắm tôm thoang thoảng. Nhưng từ chiếc thúng phía trước bốc lên một mùi hương lạ lùng.

Mẹ hạ đòn gánh tre xuống đất nện, chiếc áo bạc phếch ướt đẫm dính chặt bờ vai gầy. Bàn tay thô ráp của mẹ chìa ra xoa nhẹ sống mũi tôi rồi mới cúi xuống thúng, nhấc ra một bọc nilon đỏ tươi buộc túm. Mùi hồ vải mới tinh tươm, mùi ngai ngái ngòn ngọt của vải ép nhiệt ùa ra làm cay xè khoang mũi tôi.

Mẹ cẩn thận mở bọc nilon. Một chiếc áo sơ mi cộc tay màu trắng tinh hiện ra dưới ánh mặt trời. Cổ áo bẻ gập thẳng tắp cứng cáp, túi áo bên ngực thêu hình con thuyền nhỏ viền chỉ xanh, hàng cúc nhựa bóng loáng như những giọt sương mai.

Cậu út nín thở, hai mắt mở to nhìn trân trân vào màu trắng tinh khôi ấy:

“Đẹp quá mẹ ơi… Áo trắng tinh thế này con chưa thấy bao giờ!”

“Áo đồng phục trường làng đấy!” Mẹ cốc nhẹ vào trán nó, mắt ánh lên vẻ tự hào. “Mau ra vại múc nước kỳ cọ sạch bùn đất rồi vào mẹ mặc thử cho. Lem luốc thế kia chạm vào ố hết áo mới bây giờ!”

Đứa bạn nhỏ reo toáng lên, phóng vội ra bờ vại sành góc sân. Nó xối từng gáo nước mưa, lấy mẩu xà phòng Cô Ba vàng xỉn chà lấy chà để lên hai bắp tay gầy và kỳ cọ từng kẽ ngón chân dính bùn đen. Tôi ngồi chồm hổm bên cạnh, ngửi mùi bọt xà phòng sực nức át đi mùi bùn lầy xóm thợ.

Tắm xong, nó chạy tót vào nhà. Chiếc áo trắng tinh nhẹ nhàng tròng qua đầu nó. Mùi bột hồ mới trùm kín vòm ngực gầy guộc. Từng chiếc cúc áo được mẹ cài ngay ngắn.

Cậu út cúi nhìn ngực áo, rồi xoay người chạy vội đến góc vách đất cuối nhà, nơi găm mảnh gương vỡ mép cáu bẩn bám đầy bụi. Trong vệt phản chiếu méo mó, khuôn mặt đen nhẻm của nó nổi bật bên trên chiếc cổ áo sơ mi trắng muốt. Sắc trắng tinh khôi đối chọi gay gắt với bức tường đất xám xịt lỗ chỗ vết mọt. Nó nghiêng đầu ngắm nghía chiếc túi thêu thuyền, cười rạng rỡ như vệt nắng ngoài sân.

Tôi bước lại gần, thò mõm hít ngửi gấu áo mới cứng cáp rồi cọ sườn vào chân nó. Cậu út ôm choàng lấy cổ tôi, thì thầm đầy vẻ kiêu hãnh:

“Mi thấy tao đẹp không? Ngày mai mẹ cho tao mặc đi nhận lớp đấy. Tao sẽ là học sinh lớp một rồi!”

Chập tối, tiếng xích xe đạp rổn rảng vang lên đầu ngõ. Bố về sớm hơn mọi ngày, vai vác chiếc xẻng xúc than đen sì. Thân hình vạm vỡ của bố nồng nặc mùi dầu luyn và khói bụi bến bãi.

Vừa bước qua bậu cửa, ánh mắt bố bỗng sững lại trước chiếc áo sơ mi trắng đang được mẹ treo trang trọng trên cây cột cái giữa nhà. Bố đứng chết lặng, nhìn chằm chằm vào sắc trắng lung linh ấy. Cậu út ùa tới ôm bắp chân bố. Người đàn ông bến bãi nhìn bàn tay cáu đen của mình, sợ làm bẩn con nên vội quệt vào ống quần bạt, rồi vội vã ra máng nước rửa thật kỹ.

Bước vào nhà, bố nhìn chiếc áo thật lâu, rồi vụng về vỗ mạnh lên vai đứa con trai nhỏ:

“Tốt lắm! Mai mặc vào rồi đến trường nghe lời thầy cô. Phải ráng học lấy cái chữ cho ra thằng người, đừng để khổ như đời bố mẹ!”

Bữa cơm tối hôm ấy ấm cúng vô cùng dưới ánh đèn dầu hỏa. Mẹ chừa lại nửa con cá mác kho mặn, gắp miếng nạc nhất cho cậu út. Mẹ còn múc một muỗng cơm đầy chan nước kho cá màu cánh gián trút vào chiếc đĩa men sứt cho tôi. Tôi liếm láp từng hạt cơm béo ngậy, ngập tràn niềm no nê ấm áp.

Bữa cơm vãn, bố mẹ chụm đầu dưới ngọn đèn dầu, đếm từng tờ tiền lẻ nhàu nhĩ bám muội than. Tiếng mẹ thở dài về tiền cặp sách, tiền bảng con và khoản đóng góp xây trường đè nặng không gian. Bố rít một hơi thuốc lào đỏ rực tàn đóm, giọng khàn đặc cam đoan sẽ bốc than tăng ca đêm để lo cho con đi học tới cùng.

Đêm khuya, xóm thợ chìm vào giấc ngủ yên ắng. Cậu út nằm trên chõng tre, mắt vẫn hướng về chiếc áo trắng đang khẽ phập phồng theo gió đêm trên cột nhà. Mùi vải hồ tinh tươm dịu mát lan tỏa giữa gian nhà ẩm mục, như một bông hoa lạ kiêu hãnh vươn lên giữa nghèo khó.

Tôi bước ra nằm chắn ngang bậc thềm cửa, áp tai xuống nền đá mát lạnh canh gác giấc ngủ cho bạn nhỏ. Ngoài bến sông xa xa, tiếng sóng nước vẫn âm thầm vỗ bờ, cuốn theo những gánh nặng mưu sinh của kiếp người.