Chương 18 — Khói thuốc lào

Mùi khói thuốc của bố không bao giờ tan hết dưới mái tôn thấp tè của gian nhà xóm thợ.

Những ngày cuối tháng Tám oi nồng, hơi nóng nung chín cả ngõ đá dăm, hắt qua liếp nứa mùi rác rưởi ươn sình ngoài rãnh cống. Ban đêm, căn nhà như một chiếc lò than ủ trấu ngột ngạt đến thắt nghẹt buồng phổi.

Trong cái quánh đặc ấy, làn khói nâu đục cứ là là trôi ngang sống mũi tôi. Mỗi lần hít phải, cuống họng tôi lại ngứa ran, vòm miệng đắng nghét. Tôi phải liên tục khịt mũi vào mu bàn chân trước, thu mình sâu hơn vào góc tối dưới gầm chõng tre để tìm chút hơi đất mát lành.

Đêm nào cũng vậy, tấm phản gỗ góc nhà không một lúc nào nằm yên. Bố không còn ngủ thiếp đi trong cơn say khướt. Bố thức. Bố ngồi bó gối ở mép phản, hai bàn chân to bè bấu chặt xuống mép gỗ cáu ghét. Trong bóng tối, tôi chỉ thấy một khối đen sì còng xuống, câm lặng và nặng trịch.

Xoẹt! Một que diêm bừng sáng, soi rõ khuôn mặt hốc hác méo mó của bố. Hai hốc mắt trũng sâu hoắm, thâm quầng như bôi nhọ nồi, con ngươi vằn vện tia máu. Vệt sáng chỉ bùng lên trong chớp mắt rồi bị ghì chặt vào đầu nỏ chiếc điếu nứa bóng mỡ.

Ọt… róc rách… xoèn xoẹt!

Tiếng nước trong ống điếu sủi lên từng hồi ken két rợn óc. Càng rít mạnh, tàn thuốc ở đầu nỏ càng bốc cháy quăn queo, rực lên chói gắt như con mắt quỷ chằm chằm nhìn vào khoảng không. Bố rít một hơi dài ngoằng, dài đến mức tưởng như rút cạn chút dưỡng khí cuối cùng trong căn buồng chật. Phù! Khói đặc phả ra cuồn cuộn, táp thẳng vào bóng tối, để lại mùi khét nồng nặc buốt thái dương.

Dưới lớp chiếu rách trải cạnh vách đất, cậu út nằm co quắp như con tôm luộc. Đứa bạn nhỏ lén thò bàn tay lạnh ngắt xuống mép chiếu, nắm chặt lấy vành tai tôi mà run rẩy. Tôi dán sát bộ lông ức ấm sực vào lòng bàn tay nó, nín thở chờ cho trời sáng.

Nhưng trời sáng chỉ mang lại nỗi thắt thỏm mới.

Buổi trưa đầu tháng Chín, cái nóng bức đạt đến đỉnh điểm khiến mặt sân bốc khói mờ ảo. Trong góc nhà, chiếc quạt tai voi cũ kỹ bấy lâu nay vẫn quay rè rè xua đi cái oi ả xóm thợ.

Bố từ buồng trong lảo đảo bước ra, mắt đỏ ngầu, người nồng nặc hơi men chua loét. Bố không nhìn ai, sấn thẳng tới góc tường, vung tay giật phăng chiếc phích cắm. Cánh quạt đỏ quay chậm dần rồi đứng khựng. Bố thô bạo túm lấy lồng sắt, nhấc bổng cỗ quạt lên khỏi đôn gỗ.

“Ông đem đi đâu? Tha cho mẹ con tôi đi ông Bảy ơi!”

Tiếng mẹ thất thanh xé toang không gian ngột ngạt. Mẹ lao tới, quỳ bệt xuống ôm chặt lấy mắt cá chân bố van xin. Vết bầm cũ nơi gót chân mẹ cọ vào đá dăm bật máu. Cậu út cũng bỏ rơi mẩu bút chì, nhào tới ôm lưng mẹ khóc lóc cầu xin.

“Cút hết ra!”

Bố quát rống lên, co chân đạp phũ phàng về phía trước. Cú đạp trúng vai khiến mẹ ngã ngửa vào chân phản, còn đứa bạn nhỏ bị hất văng trượt dài trên nền xi măng lởm chởm. Chiếc quạt va vào bậu cửa gỗ kêu răng rắc xót xa. Bố ôm chặt cỗ máy rách nát vào nách, đạp tung cánh cổng sắt rồi lao thẳng ra ngõ nhỏ.

Góc nhà nơi chiếc quạt từng đứng giờ đây trống hoác, chỉ còn lại chiếc đôn gỗ bám bụi than trơ trọi.

Hai ngày sau, một buổi chiều tà đỏ ối như máu, cơn ác mộng lại ập tới.

Bố trở về với hai bàn tay trắng, bộ áo quần tả tơi dính đầy bùn bãi sông Hồng. Đôi mắt bố xám ngoét, đờ đẫn. Bố lầm lũi đi thẳng xuống góc bếp tối om cạnh vại nước.

Lách cách… sột soạt. Tiếng bao tải dứa bị kéo lê trên nền đất.

Đó là chiếc bao tải mẹ cất trong cóng sành, đựng mười cân gạo tấm chắt bóp suốt nửa tháng trời để dành cho cả nhà ăn giáp hạt. Bố vác bao gạo trĩu nặng trên vai, miệng bao túm vội bằng sợi dây kẽm. Những hạt gạo trắng rơi lác đác qua góc thủng, rải thành vệt dài ra tận thềm cửa.

Cậu út đứng chết lặng bên cuốn vở tập viết, giọng nghẹn lại trong cổ họng:

“Bố ơi… gạo ăn của mẹ…”

Bố khựng lại một thoáng ở ngưỡng cửa, ánh mắt liếc nhìn manh áo sơ mi loang lổ vết tương bần treo trên dây kẽm. Nhưng rồi sự bế tắc cùng đường lại khiến bố nghiến chặt răng. Bố gằn giọng qua kẽ môi:

“Ngồi yên đấy! Mai tao mua bao khác về!”

Bóng bố vội vã khuất sau rặng dâm bụt đầu dốc. Cậu út chạy ra đến cổng sắt, trượt ngồi xuống chân tường, run rẩy nhặt từng hạt gạo rơi trên cát bụi bỏ vào lòng bàn tay nhỏ xíu. Nó ôm chặt lấy tôi, nước mắt lã chã rơi trên những hạt gạo gãy vụn:

“Mi ơi… hết gạo ăn thật rồi.”

Tối mịt, mẹ quẩy đôi bồ rỗng tuếch về nhà. Bước chân vào bếp, thấy chiếc cóng sành trống trơn, mẹ sụp đổ hoàn toàn. Chiếc vung nồi gang rơi choang xuống đất. Người mẹ gục xuống bậc thềm xi măng nứt toác, hai tay đấm thùm thụp vào lồng ngực gầy guộc, tiếng khóc than ai oán hòa vào tiếng gió dông rít ngoài bờ chuối. Bữa tối trôi qua trong lạnh tanh không một đốm lửa.

Nửa đêm, bố lại mò về, nồng nặc mùi rượu đế và bùn tanh. Không một lời cãi vã nào bùng lên giữa hai người lớn, chỉ có sự câm lặng đáng sợ bao trùm buồng tối.

Cậu út kéo tôi chui tọt vào sâu trong gầm phản gỗ ẩm mốc. Hai đứa tôi cuộn tròn vào nhau, đứa bạn nhỏ vòng tay ghì chặt lấy cổ tôi, nén từng tiếng nấc nghẹn vào lớp lông ức ấm.

Ở ngay trên đầu chúng tôi, tấm phản gỗ lại kêu răng rắc.

Khối đen sì to lớn lại ngồi bó gối. Một tiếng xoẹt khô khốc lóe lên qua kẽ ván hở. Tiếng rít điếu cày thâu đêm rực lên đốm lửa đỏ quắt queo như con mắt quỷ, kéo theo sự trống hoác dần của những góc nhà quen thuộc.

Làn khói khét lẹt từ kẽ ván lại cuồn cuộn chìm xuống gầm tối, bao phủ lấy hai đứa tôi. Cậu út cắn chặt môi để ngăn cơn ho rách họng, còn tôi dán chặt mõm xuống đất lạnh, cảm nhận rõ rệt từng góc nhỏ thân quen trong căn nhà đang dần rỗng ruột theo từng nhịp thở uất nghẹn của người đàn ông phía trên.